W dzisiejszych czasach prawie każda decyzja zaczyna się od sprawdzenia, co sądzą inni. Przed zakupem książki zaglądamy do recenzji. Szukając lekarza, czytamy komentarze pacjentów. Wybierając kurs, patrzymy, ilu uczestników go poleca.
Takie zachowanie jest całkiem zrozumiałe — cudze doświadczenia mogą dostarczyć informacji, których sami jeszcze nie mamy, i zmniejszyć ryzyko nietrafionego wyboru. Skoro wiele osób było zadowolonych, łatwiej założyć, że również nam dana rzecz może odpowiadać.
Tyle że nie zawsze tak jest. To, co dla jednej osoby jest przełomem, dla drugiej może okazać się rozczarowaniem. Książka, którą ktoś uważa za stratę czasu, innej osobie może dać coś naprawdę wartościowego. Opinie mogą pomagać w podjęciu decyzji, ale nie są w stanie przewidzieć naszego własnego doświadczenia.
Dawny sposób przekazywania wiedzy
Przez dużą część historii wiedzę przekazywano przede wszystkim bezpośrednio — z pokolenia na pokolenie, poprzez obserwację, praktykę i kontakt z osobami, które miały większe doświadczenie.
Starsze osoby pokazywały młodszym, jak wykonywać codzienne czynności, uprawiać ziemię, wykorzystywać dostępne rośliny czy budować potrzebne przedmioty. Taka wiedza wynikała z praktyki i była przekazywana dalej, choć oczywiście nie oznaczało to, że zawsze była trafna albo jednakowo przydatna w każdych warunkach.
W starożytnej Grecji ważną rolę w nauczaniu filozofii odgrywały rozmowa i dyskusja. W różnych tradycjach wiedza bywała też przekazywana bezpośrednio od nauczyciela do ucznia. Samo wysłuchanie czyjejś odpowiedzi nie kończyło procesu — trzeba było jeszcze ćwiczyć, obserwować i wyciągać własne wnioski.
W rzemiośle taki sposób uczenia się trwał latami. Czeladnik obserwował mistrza, powtarzał techniki i stopniowo zdobywał samodzielność. Wartość wiedzy ujawniała się przede wszystkim w tym, czy można było zastosować ją w praktyce.
Nie oznacza to, że dawniej ludzie nie popełniali błędów ani że doświadczenie jednej osoby wystarczało do poznania prawdy. Pokazuje to jednak, jak ważnym elementem uczenia się było bezpośrednie sprawdzanie tego, czego się nauczyliśmy.
Dzisiejszy nadmiar opinii
Dziś Internet pozwala znaleźć ogromną liczbę informacji w ciągu kilku minut. Razem z wartościowymi treściami trafiamy jednak na tysiące komentarzy, ocen, rankingów, treści sponsorowanych i reklam przedstawianych jako osobiste rekomendacje.
W efekcie łatwo zacząć traktować popularność jako potwierdzenie jakości. Jeśli setki osób coś chwalą, wybór wydaje się bezpieczniejszy. Jeśli produkt, książka czy usługa ma niewiele opinii, może budzić większą nieufność.
Opinie nie zawsze jednak mówią o tym samym. Weźmy przykład zakupu telefonu. Jeden użytkownik zachwyca się szybkością działania, drugi narzeka na baterię, trzeci uważa, że cena jest zbyt wysoka. Każda z tych osób może opisywać swoje doświadczenie uczciwie, ale każda zwraca uwagę na inne kryteria. Im więcej recenzji czytamy, tym więcej takich kryteriów zaczynamy brać pod uwagę — i czasem zamiast ułatwić sobie wybór, jeszcze bardziej go komplikujemy.
Podobnie może wyglądać ocena lekarza. Jeden pacjent opisze go jako rzeczowego i pomocnego, drugi jako chłodnego i mało empatycznego. Te opinie mówią coś o doświadczeniach pacjentów, ale nie są tym samym co informacje o kwalifikacjach lekarza, sposobie leczenia czy przestrzeganiu standardów medycznych.
Jeszcze wyraźniej widać subiektywność ocen w obszarze książek, kursów czy warsztatów rozwojowych. Dla jednej osoby dane spotkanie może być bardzo wartościowe, dla innej niewarte swojej ceny. Dużo zależy od oczekiwań, wcześniejszej wiedzy, momentu życia i tego, czego dana osoba właściwie szuka.
Dlatego cudze doświadczenie może pomóc nam zdecydować, czy chcemy czegoś spróbować, ale nie daje pewności, jak sami to ocenimy.
Dlaczego tak bardzo ufamy opiniom?
Cudze oceny pomagają zmniejszyć niepewność. Jeśli sami czegoś jeszcze nie znamy, naturalne jest, że sprawdzamy doświadczenia osób, które miały z tym wcześniej kontakt.
Może mieć na to wpływ kilka rzeczy:
Lęk przed błędem — nie chcemy stracić czasu, pieniędzy ani energii. Szukamy więc potwierdzenia, że wybór, który rozważamy, sprawdził się już u innych.
Wygoda — przeczytanie kilku opinii jest prostsze niż samodzielne sprawdzanie każdej możliwości. Pozwala szybko zawęzić wybór i zwrócić uwagę na rzeczy, których wcześniej nie braliśmy pod uwagę.
Wpływ większości — gdy wiele osób ocenia coś pozytywnie, łatwiej założyć, że również dla nas będzie to dobry wybór.
Znaczenie ma też sama niepewność. Podejmowanie decyzji bez gwarancji, że wybierzemy dobrze, bywa niewygodne. Dlatego czasem szukamy kolejnych opinii już nie po to, żeby dowiedzieć się czegoś nowego, ale żeby poczuć się pewniej.
W pewnym momencie może to jednak zacząć utrudniać decyzję. Czytamy coraz więcej komentarzy, porównujemy sprzeczne oceny i zamiast większej jasności mamy jeszcze więcej wątpliwości.
Opinie i filtr, przez który patrzymy
Opinie innych mogą być pomocne, ale zawsze powstają z określonego punktu widzenia. To, co dla jednej osoby jest świetnym doświadczeniem, dla innej może okazać się przeciętne albo zupełnie nietrafione. Każdy zwraca uwagę na trochę inne rzeczy, bo ma własne potrzeby, wcześniejsze doświadczenia i oczekiwania.
Widać to nawet w bardzo prostych sytuacjach:
Restauracja:
W Internecie widzisz setki zachwytów i wysoką ocenę. Idziesz tam i okazuje się, że jedzenie jest w porządku, ale muzyka za głośna, obsługa sztywna, a atmosfera nie dla Ciebie. Inni byli zachwyceni – Ty już nie.
Kosmetyk:
Krem polecany jako „cudowny” działa świetnie na skórze znajomej, a u Ciebie powoduje podrażnienia. Produkt nie jest ani „dobry”, ani „zły” – po prostu nie pasuje do Twoich potrzeb.
Książka:
Recenzje mówią, że jest nudna i niewarta uwagi. Sięgasz mimo to – i nagle trafiasz na zdanie, które daje Ci więcej niż wszystkie inne lektury razem.
Relacje:
Ktoś opisuje osobę jako otwartą i serdeczną. Ty poznajesz tę samą osobę i czujesz, że jest zdystansowana. Wasze doświadczenia są różne – i oba są prawdziwe.
Dlaczego tak się dzieje? Bo każdy patrzy przez własny filtr – czyli mieszankę doświadczeń, wartości i oczekiwań. Dla jednej osoby najważniejsze jest bezpieczeństwo i spokój, dla innej – wolność i możliwość działania. Ktoś lubi gwar i ruch, inny ceni ciszę i uporządkowanie. To, co jednego zachwyci, dla drugiego będzie nie do zniesienia.
Filtr działa nieustannie, choć rzadko go zauważamy. Dlatego w pracy jedno zadanie może być dla kogoś szansą na rozwój, a dla kogoś innego tylko źródłem stresu. Cisza w rozmowie może być odebrana jako brak zainteresowania albo – przeciwnie – jako okazanie szacunku. Ta sama sytuacja, a zupełnie inne znaczenie.
Opinie innych są więc niczym innym jak odbiciem ich własnych filtrów. Świadomość tego daje wolność. Możemy korzystać z opinii, ale zamiast traktować je jak dowód, patrzymy na nie jak na wskazówkę.
Jak odróżnić inspirację od uzależnienia od opinii – praktyczne wskazówki
Opinie same w sobie nie są problemem. Znaczenie ma to, jak dużą rolę zaczynają odgrywać w naszych decyzjach.
Opinie pomagają, gdy:
traktujesz je jako dodatkowe źródło informacji;
sprawdzasz, czego dokładnie dotyczy dana ocena;
po przeczytaniu kilku recenzji potrafisz zakończyć poszukiwania i zdecydować;
uwzględniasz własne potrzeby i kryteria;
dopuszczasz możliwość, że Twoje doświadczenie może być inne niż doświadczenie większości.
Opinie zaczynają przeszkadzać, gdy:
czytasz dziesiątki komentarzy, ale nadal nie potrafisz zdecydować;
odkładasz wybór, czekając na opinię, która usunie wszystkie wątpliwości;
jedna negatywna recenzja potrafi całkowicie zmienić wcześniej podjętą decyzję;
szukasz przede wszystkim potwierdzenia, że ktoś inny wybrałby tak samo;
trudno Ci zaufać własnej ocenie nawet wtedy, gdy masz już wystarczająco dużo informacji.
W takiej sytuacji kolejne opinie niekoniecznie pomagają podjąć lepszą decyzję. Czasem po prostu przedłużają moment, w którym trzeba zaakceptować, że nie da się przewidzieć wszystkiego.
Otwartość i proces uczenia się
Nasze spojrzenie na różne rzeczy zmienia się z czasem. To, co dziś wydaje się nieprzydatne, za kilka lat może nabrać znaczenia. I odwrotnie — coś, co kiedyś było dla nas ważne, z czasem może przestać takie być.
Widać to choćby wtedy, gdy po latach wracamy do książek czy filmów. Treść pozostaje ta sama, ale odbieramy ją inaczej, bo sami mamy już inne doświadczenia.
Podobnie może być z różnymi metodami czy ćwiczeniami rozwojowymi. Coś, co kiedyś wydawało się banalne albo niepotrzebne, później może okazać się przydatne. Z kolei to, co w pewnym momencie bardzo nam pomagało, po latach nie musi już mieć takiego znaczenia.
Dlatego warto czasem wrócić do rzeczy, które wcześniej odrzuciliśmy, i sprawdzić, czy nadal patrzymy na nie tak samo. Nie oznacza to, że musimy zmieniać zdanie. Po prostu nasze potrzeby, doświadczenia i sposób patrzenia również się zmieniają.
Wiedza bez presji
Każdy zna sytuację, w której ktoś bardzo próbuje przekonać nas do własnego rozwiązania. Znajomy zachwala dietę, reklama obiecuje szybkie efekty, bliska osoba mówi, co jej zdaniem powinniśmy zrobić. Nawet jeśli sama informacja może być wartościowa, sposób jej podania potrafi wywołać opór.
Inaczej odbieramy coś, po co sami sięgamy w momencie, kiedy rzeczywiście nas to interesuje. Zdanie, które kiedyś wydawało się banalne, po pewnym czasie może nabrać sensu. Książka odłożona kilka lat wcześniej może okazać się ciekawa właśnie dlatego, że dziś czytamy ją z innej perspektywy.
Nie wszystko jest przydatne w tym samym momencie i dla każdej osoby. Wiedzę można przekazać, pokazać różne możliwości i zostawić miejsce na własną ocenę.
Dotyczy to szczególnie obszarów, w których wiele zależy od indywidualnych potrzeb i doświadczeń. W sprawach zdrowia, bezpieczeństwa czy finansów własne odczucia nie zastępują natomiast rzetelnych informacji, wiedzy specjalistycznej czy dostępnych dowodów.
Podsumowanie
Opinie mogą być bardzo pomocne. Pozwalają poznać doświadczenia innych osób, zwrócić uwagę na możliwe problemy i czasem oszczędzić sobie nietrafionego wyboru. Nie są jednak w stanie powiedzieć nam wszystkiego o tym, jak sami odbierzemy daną książkę, miejsce, kurs czy metodę.
Dlatego oprócz pytania „co mówią inni?” warto sprawdzić również:
czego dokładnie dotyczą przeczytane opinie;
czy ich autorzy zwracają uwagę na rzeczy, które są ważne także dla nas;
co można sprawdzić na podstawie faktów, a co pozostaje osobistą oceną;
czy mamy już wystarczająco dużo informacji, żeby podjąć decyzję;
co pokazuje nasze własne doświadczenie, jeśli już je mamy.
Cudze doświadczenia mogą pomóc nam dokonać wyboru, ale nie muszą go za nas rozstrzygać. W wielu codziennych sytuacjach dopiero własne doświadczenie pozwala ocenić, czy coś rzeczywiście nam odpowiada i jest dla nas wartościowe.
Jak zaufać sobie – doświadczenie ważniejsze niż opinie. Przewodnik autorefleksji i świadomych decyzji. → pobrać darmowy PDF
Test online: Co kieruje Twoimi wyborami – własne odczucie czy cudze zdanie? → przejdź do testu